|
بررسی کلی ویژگیهای طبیعی شهرستان نشان می دهد که این شهرستان را دو واحد دشت و کوهستان در برگرفته است. دو دشت علامرودشت و لامرد که روند شمالی غربی – جنوبی شرقی دارند. بخشی از منطقه را در برگرفته است. دشت لامرد نسبت به دشت علامرودشت از نظر وسعت و گستردگی پهنه وسیع تری دارد.
در بررسی کلی ویژگیهای طبیعی لامرد، به این نتیجه می رسیم که این شهرستان در قسمت جنوبی سلسله جبال زاگرس محاط بین دو رشته ارتفاعات شمالی، جنوبی قرار دارد که این دو رشته کوه عمده، یکی لامرد را از نواحی ساحلی و دیگری لامرد را به دو دشت جدا از هم تقسیم می کند. بنا بر توضیحات بالا موقعیت طبیعی منطقه در وضعیت کوهستانی قرار دارد. استقرار سکونت گاه ها نیز متاثر از همین موقعیت طبیعی منطقه است که در مبحث بعد به تفضیل به آن خواهیم پرداخت.
منابع آب: نقش بارز آب در شکل گیری سکونت گاهها – بویژه در نواحی گرم و خشک- بسیار زیاد است. عامل آب در سطح شهرستان لامرد همچون سایر نقاط ایران به قدری مهم بوده که جمعیت پذیری روستاها، نحوه شکل گیری و رشد و توسعه آتی آنها از میزان و نحوه دسترسی به منبع آب تبعیت می کند. منایع آبی شهرستان لامرد در پای کوه و دشت های دامنه ای از بهترین کیفیت در مقایسه با سایر پهنه های دیگر ناحیه برخوردار هستند و لذا مشاهده می شود که دشت های دامنه ای عمده ترین مراکز استقرار جمعیت هستند. نواحی ناهموار به دلیل شیب بسیار زیاد و نبود خاک با عمق مناسب و دشتهای پست به دلیل سنگینی بافت خاک، عدم زهکشی مناسب و شوری اراضی نتوانسته اند به مانند دشت های دامنه ای و پایکوهی ، شرایط لازم را برای استقرار جمعیت فراهم آورند. بنابراین منابع آبی متناسب در پایکوه های ناحیه سبب شده تا جوامع شهری و روستایی به صورت زنجیره وار و از شمال غرب و جنوب شرق گسترده باشند. بیشترین مراکز جمعیتی در دشت لامرد واقع شده اند زیرا از نظر منابع آبی این دشت وضعیت بهتری نسبت به دشت علامرودشت دارد.
- خاک: از آنجایی که خاک های شور هیچ قابلیتی برای استفاده (بویژه در بخش کشاورزی و زراعی) ندارند. لذا تاثیر آن در استقرار جمعیت و نوع فعالیت های انجام شده برروی آن بسیار اثر گذار بوده است و یک عامل مهم و محدود کننده برای استقرار جمعیت در دشتهای با شیب کم بوده است. بنابراین خاک دشتهای دامنه ای بدلیل نداشتن محدودیت های خاک نواحی ناهموار کوهستانی و دشتهای بدون شیب و باتلاقی از یک شرایط مساعد و مناسب طبیعی برخوردار و امکان استقرار جمعیت را به دلیل شیب خوب و متناسب خاک با عمق مناسب منابع آبی خوبی فراهم آورده اند.
- راه ارتباطی: مجموعه شرایط ذکر شده به اضافه راه ارتباطی مناسب در استقرار مراکز جمعیتی، نقش اساسی دارند. در دشت های منطقه بویژه دشتهای دامنه ای به لحاظ فراهم بودن شرایط مساعد (آب، خاک،شیب) تمامی مراکز جمعیتی در دشتها استقرار یافته اند و ارتباط این مراکز بوسیله شبکه های ارتیاطی برقرار است. این شبکه ها در واقع شریانهای حیاتی مراکز جمعیتی مزبور هستند. وجود راه های ارتباطی، شرایط لازم را برای ارتباط این مراکز با مراکز خارج از شهرستان فراهم آورده اند که این خود عاملی در تشکیل مراکز جمعیتی منطقه بوده است.
بنابراین عوامل طبیعی موثر در استقرار جمعیت در شهرستان عبارتند از: شیب، منابع آب، خاک و راههای ارتباطی، مجموعه این شرایط باعث شده تا مراکز جمعیتی روستایی و شهری در دشتهای پایکوهی (دامنه ای)، تمرکز یابند. این مراکز که دو جامعه شهری و روستایی را در بر می گیرند، دارای فعالیت های متعددی هستند، جامعه عشایری نیز در مقیاس بسیار محدود در فصول پاییز و زمستان در دشت علامرودشت استقرار یافته اند.
در خصوص تاثیر عوامل مختلف زیست محیطی در نظام استقرار جمعیت و مراکز سکونتی می توان گفت که روابط بسیار قوی و نزدیکی بین ناهمواریها و توزیع جمعیت در شهرستان وجود دارد. به عبارت دیگر بین ارتفاع و تمرکز جمعیت رابطه ای معکوس برقرار است. بدین صورت که هر چه تعداد ارتفاع افزوده شود از میزان جمعیت کاسته شده به طوری که در نقاط دارای ارتفاع بیش از 1500 متر هیچ نقطه سکونتی وجود ندارد و بالعکس.
بیشترین تمرکز جمعیت به موازات شبکه خطوط ارتباطی اصلی در سطح ناحیه تمرکز بافته اند و نمای کلی جاده های ارتباطی و مراکز جمعیتی به مانند دانه های تسبیح است که پشت سر هم جمع شده اند. بین استقرار جمعیت و تمرکز فعالیت آنها با منابع آب ارتباط بسیار نزدیک و معنا داری برقرار است به طوری که اکثریت جمعیت در نواحی استقرار یافته اند که منابع آبی – منظور منایع زیر زمینی است – به نسبت بهتری وجود داشته است.
سابقاً اغلب روستاها پای کوه ایجاد می شدند و معمولاً در مناطقی ایجاد شده که چشمه یا قنات یا رودخانه ای وجو داشته و زمینه های قابل کشت و مرتع و مصالح مورد احتیاج برای ساختمان در دسترس بوده است. لذا بیشتر روستاها بصورت یکنواخت در سراسر شهرستان پراکنده هستند و با احداث جاده های ارتباطی بتدریج توسعه و گسترش روستاها به کنار این جاده ها کشیده شده است.
همانگونه که در نقشه جغرافیایی شهرستان لامرد آمده است، بخش مرکزی در جنوب و غرب، بخش اشکنان در شرق شهرستان و بخش علامرودشت نیز در موقعیت شمالی شهرستان لامرد واقع است. نقاط شهری نیز شامل چهار شهر است. شهر لامرد در مرکز شهرستان در مسیر جاده اشکنان – شهر اهل در بخش اشکنان و در مسیر جاده اشکنان – اهل واقع در شرق اشکنان و شهر علامرودشت نیز در محور لامرد به شیراز در شمال شهرستان واقع شده است.
علاوه بر شهرها، شهرستان لامرد مجموعاً از 161 ده تشکیل شده است که از این تعداد بخش مرکز با 71 آبادی بیشترین نقطه مسکونی و بخش اشکنان با 40 آبادی کمترین مقطه مسکونی را درخود جای داده است. در بخش علامرودشت نیز تعداد 50 نقطه مسکونی وجود دارد. |