پیشینه تاریخی:

انگیزه ایجاد لار دقیقاً مشخص نیست. اولین تاریخی که از لار ذکری به میان آورده است، تاریخی طبری (جلد اول ص 820) است که از لار بنام (الار) نام برده و حکایت می کند که چگونه شاهنشاه اردشیر ساسانی بر سرزمین پر نعمت الار که خاک کشور ایران بوده و به دست دشمنان وی تقسیم شده بود تسلط می یابد که با گذشت زمان خذف حرف (ا) از کلمه الار بعید به نظر نمی رسد.

ظاهراً این شهر از طرف کیخسرو و به گرگین کیلاد پهلوان تاریخی سلسلهء کیانی تفویض شده است و فرزندان گرگین تا قرنها در این ناحیه حکومت داشته اند و سلسلهء محلی پادشاهان میلادی را تشکیل داده اند.

این شهر در زمان ساسانیان به علت واقع شدن آتشکده فرنبغ در روستای کاریان مورد توجه بوده است.

حمدالله مستوفی اولین تاریخ دانی است که از این شهر اسم برده و می گوید:

مردم لار بیشتر تاجر میباشند و سفر بحرو بر می کنند.

در قرن 16 و 17 میلادی سکه نقره ای ضرب می شده که در سواحل خلیج فارس و هند رواج داشته و چون این سکه ابتدا در لار ضرب می شده به لارین شهرت یافت. این سکه از نقره های عالی و در نهایت با ظرافت ضرب می شده و 9/4 گرم وزن داشت و به علت جنس نقره اش بسیار صیقلی و جلادار و شکل آن شبیه قلم و در حدود چهار بند انگشت طول داشت و دو سر آن به هم وصل می شد پس از تصرف لارستان به دست شاه عباس این سکه ها از رونق افتاد ولی در هندوستان همچنان رواج داشت.

لارستان پیش از اسلام:

کهن ترین بنای تاریخی لارستان مربوط به دوره اشکانیان در دو هزار سال قبل، آتشکده کاریان است، که یکی از سه آتشکده بزرگ ایرانی در دوره قبل از اسلام است و نام آن را به زبان فرس قدیم، آذر فرنبغ گفته اند. این آتشکده اکنون بصورت تلی از خاک به نام ( تمپ تشی ) در نزدیکی روستای کاریان از توابع بخش جویم به چشم می خورد. بر اساس آنچه در افسانه های ایران زمین آورده اند، گرگین میلاد از پهلوانان باستان، بیانگذار شهری بود که با نام او به لاد شهرت یافت چنانچه مطابقت تاریخی گرگین میلاد با مهرداد اشکانی پذیرفته شود، می توان اظهار کرد که شهر لار قریب دو هزار سال پیش بنا شده است.

ورود اسلام به لارستان:

مسلمان شدن مردم لارستان طی قرن های آغازین اسلامی، همزمان با ورود نیروهای مسلمان به مناطق جنوبی آغاز شده است. نخستین حمله اعراب به شمال لارستان کنونی در منطقه کاریان در منطقه کاریان و به وسیله هرم بن حیان صورت گرفته است. لارستان در این دوره با عناوین ایراهستان و کجاران شناخته شده است. هر دو لغت کلمه پهلوی و به معنای سرزمین کناره دریا و معادل سرزمین های ساحلی است، معروفترین شخصیت های مذهبی لارستان در سه قرن آغازین مولانا احمد جویمی مدفون در جویم، مولانا سید عفیف الدین موسوی مدفون در بیرم میر علی ابن الحسین مدفون در لار می باشند.

زبان مردم لارستان:

زبان مردم لارستان زبان خاصی است که از واژه های زبان دری و پهلوی تشکیل شده است. رونق بازار و ارتباط تجاری این منطقه با سایر نقاط از دیرباز و کوچ طوائف بلوچ، ترکمن، ازبک، زنگنه، ترک و کرد به لارستان و حضور طولانی تجار هلندی و پرتقالی در این شهرستان سبب ورود برخی از واژه های بلوچی، اروپایی و عربی، ترکی و شبانکاره به این زبان شده است.

فرهنگ لارستان:

بطور عمده بافت فرهنگی منطقه بیشتر تحت تاثیر تفکرات مذهبی و فرقه ای آن می باشد روحانیت در میان دو گروه تشیع و تسنن در منطقه از نفوذ بسیار بالایی برخوردار می باشند.

در میان تشیع جمع کثیری از اهالی تسنن منطقه، خانواده مجاهد معروف عصر مشروطیت آیت ا... سید عبدالحسین موسوی لاری که نوه های ایشان آیت ا... سید عبدالعلی آیت الهی امام جمعه محبوب و حجت الاسلام سید مجتبی موسوی لاری و حجت الاسلام سید حسین نسابه میباشند، از محبوبیت و نفوذ بسیار زیادی در منطقه و بویژه در اقشار سنتی برخوردارند. حجت الاسلام سید مجتبی موسوی لاری صدها تالیف در اصول عقاید و مسائل فلسفی اسلام داشته که از فعالیت فرهنگی بین المللی ویژه ای برخوردار است. در میان اهالی تسنن منطقه به تفاوت منطقه تحت تاثیر روحانیت محلی دارای ویژگی فرهنگی خاص خود می باشند و تمامی آنها از فرقه شافعی هستند و با توجه به همزیستی تاریخی از برخورد و ایجاد تضاد با تشیع منطقه پرهیز می کنند.

فرهنگ و تاریخ لارستان با وجود شخصیت هایی همچون آیت ا... سید عبدالحسین لاری، آیت ا.. سید عبدالمحمد آیت الهی لاری، آیت ا.. سید علی اصغر موسوی صبغه الهی بخود گرفته که در تاریخ و آیندگان لارستان را بدون ذکر نام آن بزرگواران نشناخته و نمی شناسد. آیت ا... سید عبدالحسین لاری در سال 1309 ه.ق به دعوت تجارلارستان از نجف به منطقه وارد و طی یک دوره فعالیت و کوشش مستمر توانست خدمات موثری را در راه تحقق اهداف اسلامی به انجام رساند.

موقعیت جغرافیایی و اقلیمی:

شهرستان لارستان بین 27 درجه و 60 دقیقه تا 28 درجه و 25 دقیقه عرض شمالی و 52 درجه و 25 دقیقه تا 55 درجه و 38 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع است: این شهرستان در جنوب استان فارس واقع گردیده که از شمال به شهرستان جهرم، شمال شرقی به شهرستان داراب و زرین دشت، شمال غرب به شهرستان فیروزآباد، قیروکارزین و خنج و از جنوب به استان هرمزگان و شهرستان لامرد و مهر، از غرب به شهرستان لامرد و مهر و از شرق به بخش فین شهرستان بندرعباس منتهی می شود.

لارستان با وسعتی معادل 18 هزار کیلومتر مربع وسیع ترین شهرستان استان فارس بوده و 17 درصد از مساحت کل استان را در بر میگیرد.

این شهرستان دارای 7 بخش گسترده شامل مرکزی، گراش، اوز، جویم، بنارویه، بیرم و صحرای باغ و دارای 7 شهر شامل: لار، گراش، اوز، جویم، بنارویه، بیرم و خور.

ارتفاع متوسط از سطح دریا 800 متر می باشد.

آب و هوا:

لارستان جزء مناطق گرم و خشک ایران است که میزان بارندگی آن بطور متوسط بین 250 تا 200 میلی متر است، این منطقه دارای تابستان گرم و طولانی و زمستان کوناه و معتدل است.

جمعیت شهرستان:

جمعیت فعال فرهنگی شامل سنین بین 10 سالگی تا 29 سالگی 169/101 نفر یعنی برابر 85/43% و جمعیت نوجوان و جوانان شهرستان (از 11 سالگی تا 22 سالگی ) برابر 75492 نفر که برابر 9/31% جمعیت شهرستان می باشد. درصد بیکاری از جمعیت فعال شهرستان 6/11% میباشد که از این میزان 10% بیکاری متعلق به مردان و 6/30% متعلق به زنان می باشد و این ترخ بیکاری برای جمعیت جوان و نوجوان شهرستان برابر 1/28% است که در این قسمت سهم مردان 18% و زنان 4/58% که قابل تامل است و تلاش مسئولین برای ایجاد فرصت شغلی و همچنین پر کردن اوقات فراغت آنها بطور سالم را می طلبد.

مراکز هنری و کتابخانه ها:

- تعداد کتابخانه های دولتی: 11 واحد مرکز

- تعداد کتابخانه های خصوصی : 3 مرکز

- تعداد مراکز فرهنگی: (با تفکیک نوع فعالیت) 6 مرکز

وضعیت فرهنگی و اجتماعی شهرستان نسبت به پیش از انقلاب:

پیشرفت فرهنگی و اجتماعی این شهرستان پس از پیروزی انقلاب اسلامی در زمینه های آموزشی، هنری و ورزشی چشمگیر و کاملاً محسوس می باشد با تاسیس دانشگاههای آزاد، پیام نور و پرستاری و علمی کاربردی و توسعه کتابخانه ها در سطح شهر و روستا و توسعهء آموزش و پرورش در بخش ها تحولات زیادی حاصل شده بگونه ای که با افزایش ورودی جوانان به دانشگاه ها این شهرستان توانسته است در زمینه های مختلف دارای کادر قوی و متخصص فراوان گردد و نیازمندی خود را تامین نماید – ارتباطات جاده ای و توسعه تلفن های روستایی و نیز فراگیر شدن صدا و سیما در روستاها باعث افزایش سطح آگاهی مردم نسبت به مسائل سیاسی- اجتماعی و فرهنگی شده است. افزایش حساسیت مردم نسبت به ادامه تحصیل فرزندان در خانواده ها و از سوی دیگر ورود خرده فرهنگ و فرهنگهای متفاوت از نقاط مختلف کشور به شهرستان تا حدودی باعث تغییراتی در فرهنگ بومی و سنتی منطقه گردیده است لاکن بواسطه حضور روحانیت برجسته و تبعیت عمومی مردم منطقه از روحانیت کماکان فرهنگ سنتی و مذهبی بر شهرستان غالب است.

تعداد نشریات و عناوین آنها:

- میلاد لارستان

- پسین دهکویه

- نگاه صحبت نو

- عصر امروز

- افسانه لارستان

نشریات فوق به صورت ماهیانه و دو هفته نامه منتشر گردیده، نشریات دانش آموزی و برخی نشریات دیگر نیز بصورت دوره ای انتشار می باید.

موسسات هنری:

- هنرهای تجسمی عباس زاده

- هنرهای تجسمی پور علی

- هنرهای تجسمی مومن

- خانه فرهنگ گراش

- خانه فرهنگ اوز

شخصیتهای ورزشی:

1. آقای عسکر پور (قهرمان کشوری در رشته کشتی)

2. مهدی شهابی ( قهرمان کشوری در رشته کشتی)

3 . خانم رفاه زمانی (قهرمان جهانی در رشته کاراته)

مشاهیر علمی:

1. مهندس ایمان فروتن

2. دکتر زهرا قاسمی

آمار شهدا، مفقودین، آزادگان و جانبازان شهرستان

تعداد شهداء: 450 شهید

تعداد آزادگان: 54 نفر

تعداد جانبازان: 1030 نفر

تعداد بسیجیان: 50 هزار نفر

تعداد رزمندگان: 4 هزار نفر

تعداد مفقودین: 19

شوراها:

- تعداد اعضاء شورای شهر: 32 نفر

- تعداد اعضاء شورای روستا: 293 نفر

- تعداد شورای شهری: 6 نفر

- تعداد شورای روستایی: 85 نفر

- سطح تحصیلات اعضاء شوراها:

وضعیت شهرستان از نظر تقسیمات کشوری:

- تعداد شهر: 7 شهر

- تعداد بخش: 7 بخش

- تعداد دهستان: 15 دهستان

- تعداد آبادی : 321 آبادی

- وسعت: 18 هزار کیلومتر ( وسیع ترین شهرستان استان با 17% از وسعت کل استان

- جمعیت کل شهرستان: 282266 نفر، برآورد سال 84

- جمعیت مردان: 143262 نفر، معادل 4/50%

- جمعیت زنان: 140004 نفر، معادل 6/49%

- جمعیت شهری: 149390 نفر، معادل 53%

- جمعیت روستایی: 119405 نفر، معادل 43%

- جمعیت غیر ساکن: 13471 نفر

- جمعیت فعال: 5/24%

- نرخ بیکاری: 6/11%

وضعیت مدیریتی شهرستان:

- تعداد مدیران دستگاههای اجرایی: 94 نفر

- مدیران بومی: 48 نفر

- مدیران غیر بومی: 46 نفر

- تعداد بخشداران: 7 نفر

- تعداد بخشداران بومی: 2 نفر

- تعداد بخشداران غیر بومی: 5 نفر

وضعیت شهرستان از نظر: آموزش و پرورش و آموزش عالی

- تعداد دانش آموزان: 35763 دانش آموز

- تعداد مدارس و واحد های آموزشی: 558 واحد آموزشی از پیش دبستان تا پیش دانشگاهی

- مراکز آموزش عالی موجود در شهرستان: دانشگاه آزاد اسلامی – دانشگاه پیام نور – مرکز آموزش عالی علمی-کاربردی – آموزشکده فنی مهندسی خور- آموزشکده علوم آزمایشگاهی گراش – دانشکده پرستاری لار

- تعداد دانشجویان دانشگاه پیام نور: 525 نفر

- تعداد دانشجویان دانشگاه آزاد: 4831 نفر

- تعداد دانشجویان مرکز آموزش عالی علمی کاربردی: 605 نفر

- تعداد دانشجویان دانشکده پرستاری: 178 نفر

- تعداد دانشجویان آموزشکده علوم آزمایشگاهی: 55 نفر

- تعداد طلبه های حوزه علمیه: 4 حوزه علمیه تشیع با 205 طلبه خواهر و برادر و سه مدرسه علوم دینی اهل تسنن با 207 طلبه

- تعداد کتابخانه های عمومی و خصوصی: 13 واحد

- امکانات تربیت بدنی: 10 استادیوم ورزشی و 6 سالن سرپوشیده ورزشی در سطح شهرستان

وضعیت شهرستان از نظر: کشاورزی

- میزان اراضی زیر کشت: 67766 هکتار

- میزان اراضی تحت اشغال باغات: 6538 هکتار

- میزان اراضی زیر کشت زراعی: 61238 هکتار

- میزان کل محصولات زارعی و باغی: 328724 تن

- میزان محصولات تولیدی باغی: 57993 تن

- محصولات عمده باغی شامل: خرما، مرکبات، زیتون، انجیر، انار

- میزان محصولات تولیدی زراعی: 270731 تن

- محصولات عمده زراعی: گندم و جو، ذرت، پنبه، کنجد، یونجه، گوجه فرنگی، پیاز، هندوانه، کلزا، خربزه، خیار، سیب زمینی، سیر، حبوبات، سبزیجات

تعداد کل چاههای کشاورزی:

- تعداد کل چاههای عمیق و نیمه عمیق: 3303 حلقه

- تعداد قنوات: 27 رشته

- تعداد چشمه ها: 21 رشته

وضعیت شهرستان از نظر: صنعت

- تعداد واحدهای صنعتی فعال: 106 واحد

- تعداد شاغلین در صنعت: 940 نفر

- واحد های صنعتی نیمه فعال: 8 واحد

- شهرکهای صنعتی فعال: 3 واحد

وضعیت شهرستان از نظر: خدمات زیربنایی

الف- راهها:

- طول راههای آسفالته و فرعی: 405 کیلومتر فرعی، 7 کیلومتر بزرگراه

- طول راههای در دست احداث: 130 کیلومتر

- طول راههای روستایی: 1635 کیلومتر

ب- گاز : در دست اجرا می باشد

- تعداد کل انشعابات گاز: -----

- تعداد علمکهای منصوبه: -----

- طول شبکه های گازرسانی: 353 کیلومتر

- تعداد روستاهای برخوردار از گاز: در فاز اول دو روستای مسیر

- تعداد شهرهای برخوردار از گاز: 4 شهر؛ لار، گراش، اوز و خور

ج- ارتباطات:

- تعداد مراکز تلفن شهری: 51 مرکز

- تعداد مراکز تلفن روستایی: 33 مرکز

- تعداد شماره تلفن های ثابت منصوبه: 77323 خط

- تعداد شماره تلفن های همراه فعال: 22002 خط

د- آب و برق:

- تعداد مشترکین برق: 143836 مشترک

- تعداد مشترکین آب : 55999 مشترک

- تعداد مشترکین آب شهری: 35999 مشترک

- تعداد مشترکین آب روستایی: 20 هزار مشتر

ه - امور بهداشتی و درمانی :

- تعداد مراکز بهداشتی : 5 بیمارستان – 20 مرکز بهداشتی درمانی

- تعداد خانه های بهداشت فعال: 63 خانه بهداشت فعال

- تعداد تخت های بیمارستانی: 312 تخت

جاذبه های گردشگری و میراث فرهنگی:

- آثار تاریخی فرهنگی

- جاذبه های طبیعی و تفرج گاهها

- اماکن تاریخی و باستانی لارستان:

بازار قیصریه لار مربوط به دوره قرن ششم میلادی: قلعه قدمگاه لار پیش از اسلام واقع در تپه مشرف به شهر قدیم، قلعه اژدها پیکر لار دوره اسلامی ( شمال شهر قدیم جنب حسینیه اعظم)، باغ و حمام نشاط لار (دوره اسلامی) شهر قدیم خیابان آیت الله خامنه ای، امامزاده میر علی بن الحسین (دوره اسلامی)، امامزاده میر حمزه لار، آرامگاه حضرت آیت الله سید محمد زاویه شهر لار، نظرگاه حضرت عباس (س)، پیر غیب لار، پیر سرخ لار، پیر پنهان لار، کاروانسرای قدیم لار (دوره اسلامی)، کاروانسرای گلشن لار (دوره اسلامی)، بنای مشهور به مقبره مادر نادرشاه افشار (دوره اسلامی) ، آب انبارهای مختلف دوره های اسلامی، هفت آب انبار گراش، آب انبار گل گراش، آب انبار ملا محمد اوز، مقبره های شیخ محمد مراد، میرالیاس، شاه قطب الدین، پیر اولیاء و معلم کثیر اوز، مقبره شیخ عبداله انصاری گراش، آتشکده آذر فرنبغ کاریان (پیش از اسلام)، قلعه دیده بان(پیش از اسلام)، قلعه میمون دژ (پیش از اسلام)، قلعه گراش، کاروانسراهای بین جاده ای مسیر لار- بندرعباس و لار-جهرم، قلعه پرویزی اوز (دوره اسلامی)، قلعه دیسه بالن (دوره اسلامی)، قلعه و کاروانسرای بنارویه (دوره اسلامی)، غربن بو در عمادده (پیش از اسلام)، امامزاده شاه زندوی در بیرم(دوره اسلامی)، خرابه های روستایی بنام پدز، حمام قدیمی شهر لار، حمام خضر و مسجد جامع جویم.