‌ پيشينه تاريخي- (زبان، فرهنگ و آداب و رسوم، قوميتها، آثار تاريخي)

آنچه مي‌توان درباره قدمت تاريخي شهرستان اقليد بيان نمود به استناد آثاري است كه از كتب تاريخي و سفرنامه‌هاي جهانگردان بجاي مانده و بيانگر اين است كه اقليد در دوران پيش از اسلام نيز شهري آباد و مطرح بوده است. در كتاب تاريخ فارسنامه ناصري از انتشارات كتابخانه سنايي آمده است كه قدمت اقليد مربوط به دوران ساسانيان است و سنگ نوشته موجود در تل قلات مشتمل بر 21 سطر خط پهلوي (مربوط به سال 1334 هـ .ش) مؤيد اين موضوع است.

مردم شهرستان اقليد مردمي مهمان‌نواز، خونگرم، مومن و متعهد به انقلاب و اسلام و در تمامي صحنه‌ها، مراسم و مناسب‌هاي ويژه حضوري فعال دارند، مردم اين ديار بخاطر اردات قلبي و عقيده محكمي كه با خاندان عصمت و طهارت دارند در اجراي مراسم مذهبي كوشا بوده و برنامه‌هاي متنوعي را در طول سال به اجرا مي‌گذارند. آداب و رسوم مردم نيز منحصر به فرد بوده و تا حدودي دست نخورده باقي مانده است.

شهرستان اقليد داراي آثار باستاني متعددي است از جمله:

حوض دختر گبر، منبر و كتيبه مسجد جامع، قلعه آسپاس، چشمه دزدان، تپه مهرعلي فارسي، تپه فيلي، كتيبه و غار تنگ براق، تپه باستاني باقر آباد، قصر بهرام، قصر گل اندام، تل شاه نشين، تل خنجشت، تپه كوشك زر، تپه نقاره‌خانه، باتلاق بهرام گور، كاروانسراي شاه عباس، شهر نكيسا.

اماكن تفريحي و مذهبي شهرستان عبارتند از :

پارك انقلاب، چشمه رسول‌الله (ص)، 3-امامزاده اسماعيل (ع)، 4-درياچه كافتر، 5-چشمه قدمگاه (سده)، 6-آبشار تنگ براق، 7-چشمه چهل شهيدان دژكرد، 8-مسجد جامع، 9-چشمه بالنگان (حاجي‌آباد)، 10-امامزاده زبيده خاتون (ع)، 11-امامزاده زينب خاتون (ع).

زبان

زبان رايج مردم شهرستان فارسي است. بخاطر وجود طوايف مختلف عشاير در نيمي از سال كه جمعيت آنها بالغ بر 40 هزار نفر مي‌رسد زبان تركي قشقايي و عرب باصري نيز رايج است تعدادي از اين عشاير هم بعضاً در روستاها و مركز شهر ساكن هستند.

موقعيت جغرافيايي و اقليمي

شهرستان اقليد با وسعت 7054 كيلومتر مربع قريب به 7/5 درصد كل مساحت خاكي استان فارس را به خود اختصاص داده است. اين شهرستان داراي دو نقطه شهري اقليد و صد و سه بخش، 9 دهستان و 80 روستا مي‌باشد و در محدوده جغرافيايي 52 درجه و 55 دقيقه طول شرقي و 31 درجه و 13 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته است. از شمال به شهرستان آباده، از جنوب به شهرستان‌هاي مرودشت و سپيدان، از شرق به شهرستان خرمبيد و از غرب به استان‌هاي اصفهان و كهكيلويه و بويراحمد محدود مي‌شود. مهمترين دشت‌هاي اين شهرستان عبارتند از: دشت خسروشيرين، دشت بكان، دشت نمدان، مهمترين كوههاي شهرستان نيز عبارتند از: 1-كوه آب سياه، 2-رشته كوه سفيد (كوه بل بلندترين قله آن است)، 3-كوه بكان.

رودخانه سفيد ، رودخانه گاوگدار و رودخانه شادكام مهمترين رودخانه‌هاي شهرستان بوده و درياچه نيز با مساحت ميانگين 23 كيلومتر مربع (در سال‌هاي پر باران حداكثر 48 كيلومتر مربع و در سال‌هاي خشك حداكثر 5 كيلومتر مربع واقع در دشت نمدان يكي از درياچه‌هاي طبيعي آب شيرين فارس است و با وجود عمق ناچيز از نظر زيست‌محيطي و جذب پرندگان مهاجر اهميت زيادي دارد.

شهرستان اقليد جزء مناطق كوهستاني و مرتفع كشور به شمار مي‌رود. ارتفاعات آن دنباله سلسله جبال زاگرس بوده و حداكثر ارتفاع آن از سطح دريا 3943 متر بنام كوه بل در جنوب اقليد است.

داراي زمستان‌هاي سردو تابستان‌هاي معتدل مي‌باشد. حداكثر درجه حرارت برابر با 37 درجه سانتيگراد و حداقل آن 22- درجه سانتيگراد در سردترين ماه سال است. متوسط بارندگي ساليانه در اين شهرستان بين 330-300 ميلي‌متر در مركز شهر و روستاها و 600-400 ميليمتر در ارتفاعات است. اين شهرستان يكي از نواحيي بادخيز استان بوده و اكثر مواقع سال سرعت باد قابل ملاحظه است. بنابر گزارشات واصله سرعت باد به 160 كيلومتر در ساعت نيز رسيده است.

وضعيت فرهنگي و اجتماعي

ويژگي‌هاي جمعيتي: بر اساس جديدترين آمار و ذكر سال آماربرداري

آموزش عالي

تعداد مراكز آموزشگاهي، تعداد دانشجويان، رشته‌هاي تحصيلي، تعداد دانشجويان بومي و غيربومي، وضعيت اساتيد و اعضاي علمي، مسائل خاص دانشگاهي از نظر سياسي و صنفي (فعاليتهاي سياسي و اعتراضات).

در اين شهرستان يك واحد دانشگاه آزاد اسلامي فعاليت مي‌نمايد. تعداد كل دانشجويان دانشگاه 2457 نفر است كه از اين تعداد 1207 دانشجوي مرد و 1250 نفر زن مي‌باشند. تعداد اعضاي هيات علمي دانشگاه 21 نفر بوده و تعداد اساتيد حق‌التدريس 90 نفر است، تعداد 28 رشته متفاوت و در مقاطع مختلف در اين دانشگاه وجود دارد. در اين دانشگاه دو تشكل سياسي 1-كاركنان و اساتيد، 2-دانشجويان فعاليت مي‌نمايند.

آموزش و پرورش

تعداد مدارس، تعداد دانش‌آموزان به تفكيك پسر و دختر (با درصد) ـ مسائل و مشكلات آموزشي

شهرستان اقليد داراي دو اداره آموزش و پرورش اقليد و منطقه سده است كه بطور مستقل فعاليت مي‌نمايند، تعداد آموزشگاهها در شهرستان بشرح زير است:

ـ تعداد مدارس متوسطه 49 واحد

ـ تعداد هنرستان فني و كار و دانش 7 واحد

ـ تعداد مدارس راهنمايي 75 واحد

ـ تعداد مدارس ابتدايي 120 واحد

ـ تربيت معلم 1 واحد

ـ آموزشكده فني دختران 1 واحد

ـ مدرسه استثنايي 2 واحد

ـ‌ پيش‌دانشگاهي 7 واحد

تعداد دانش‌آموزان تحت پوشش اداره آموزش و پرورش شهرستان اقليد

تعداد دانش‌آموزان تحت پوشش اداره آموزش و پرورش منطقه سده

‌تعداد مساجد، حسينه‌ها و امامزادگان

در شهرستان اقليد 22 بقعه متبركه و امامزاده وجود دارد كه زيرنظر اداره اوقاف و هيئت امناء اداره مي‌شود.

تعداد مساجد و تكاياي شهرستان اقليد 90 باب است كه 43 باب آن 25 مسجد و 18 حسينه در شهر اقليد و 47 واحد آن در مراكز روستايي و شهر سده مي‌باشد.

آمار شهداء- مفقودين- آزادگان و جانبازان

تعداد شهداي شهرستان 400 نفر- تعداد جانبازان 280 نفر- تعداد مفقودين 22 نفر- تعداد آزادگان 35 نفر- تعداد بسيجيان 38000 نفر- تعداد رزمندگان 12400 نفر.