پيشينه تاريخي (زبان، فرهنگ و آداب و رسوم، قوميتها، آثار تاريخي)

شهر ارسنجان داراي گذشته اي ديرين است كه به همين لحاظ اكثر كتب گذشته همچون فارسنامه ناصري، آثار العجم فرصت الدوله شيرازي، بستان السياحه زين العابدين صوفي، دايره المعارف علامه دهخدا و دهها كتاب ديگر با تفصيل از آن نام برده اند، اما تاريخ صحيح و دقيقي كه بتوان بر آن استناد جست و سال بناي اين شهر را دانست در دست نيست ولي بخاطر پيدايش آثار باستاني فراوان بعضي مورخين و باستان شناسان تاريخچه آن را به قبل از ظهور اسلام و تعداد ديگري بناي اين شهر را به 2500 سال قبل از ميلاد مسيح تخمين زده اند. زبان اصلي مردم اين شهريتان فارسي است و تعدادي از روستاهاي بخش مركزي ارسنجان در منطقه گمبان و عشاير جشني چشمه شيرين، خان آباد و نجف آباد با لهجه تركي و عربي تكلم ميكنند.

بناهاي تاريخي عبارتند از: ايوان قدمگاه از دوران هخامنشيان، قلاتخوار، مدرسه سعيديه و مسجد جامع با قدمت بيش از 400 سال در ارسنجان – تل كاخ، غار ضحاك، تل تيموريان و ...

شهر ارسنجان از پنج محله بنامهاي: اسكندري، ابراهيمي، رحيمي، حسن شاهي و نعمت الهي تشكيل شده است.

عشاير منطقه از چهار طايفه و هر طايفه از چند تيره تشكيل شده اند.

1- طايفه جشني 2- طايفه چهاراهي 3- طايفه بهارلو (ترك) 4- طايفه عرب غني

موقعيت جغرافيايي و اقليمي

شهرستان ارسنجان با وسعت 1496 كيلومتر مربع مركز آن ارسنجان و در فاصله 120 كيلومتري شمال شرقي شيراز قرار دارد اين شهرستان غرباً به شهرستان پاسارگاد و شرقاً به شهرستان ني ريز و شمالاً به شهرستان بوانات و پاسارگاد و جنوباً به شهرستان شيراز محدود است.

اين شهرستان 1660 متر از سطح دريا ارتفاع دارد و قله دال نشين (دل نشين) كه يكي از معروفترين قله هاي سلسله جبال كوه خم مي باشد با ارتفاعي حدود 3270 متر از سطح دريا بلندترين قله رشته كوههاي اطراف ارسنجان است، اطراف ارسنجان را جنگلهاي سرسبز و كوههاي سربلند با مناظر بديع احاطه كرده است.

وضعيت فرهنگي و اجتماعي

1- ويژگي جمعيت در سرشماري سال 83

2- آموزش عالي

يك واحد دانشگاه آزاد اسلامي با 4200 نفر دانشجو در 30 رشته تحصيلي كارداني، كارشناسي و كارشناسي ارشد كه تعداد 400 نفر دانشچو بومي و 3800 نفر دانشجو غير بومي مشغول به تحصيل مي باشند.

3- آموزش و پرورش

تعداد مدارس: 121 واحد تعداد كل دانش آموزان شهرستان 9010 نفر (تعداد دانش آموزان پسر 3689 نفر و دانش آموزان دختر 5321 نفر و تعداد فرهنگيان 910 نفر مي باشد.)

مراكز مذهبي

الف: تعداد حوزه علميه: يك واحد (مدرسه سعديه) جهت براداران با تعداد 10 نفر طلاب

ب: تعداد مساجد در شهر: 7 باب و در روستا 43 باب

ج: تعداد حسينه ها در شهر: 10 باب و در روستا 15 باب

د: تعداد امامزادگان: 3 امامزاده در روستاهاي بخش مركزي

4- مراكز هنري و كتابخانه:

تعداد كتابخانه:

1- يك واحد كتابخانه عمومي در شهر ارسنجان كه در سال 1345 تأسيس شده و داراي 12321 جلد كتاب و 750 نفر عضو فعال دارد.

2- تعداد 5 واحد كتابخانه كوچك در روستاهاي بكهدان، جمال آباد، شرق آباد، شوراب و خبريز وجود دارد.

3- تعداد مراكز هنري: --

4- تعداد كتابخانه خصوصي: --

ويژگيهاي تاريخي:

نام ارسنجان در كتب تاريخي متعددي همچون آثار العجم، بستان السياحه و فارسنامه ناصري آمده است عده اي تاريخ بناي شهر را 2500 سال پيش از ظهور حضرت مسيح (ع) و برخي تاريخ احداث شهر را به قبل از ظهور اسلامي منتسب مي كنند به دليل وجود آثار باستاني متعددف مدرسه سعديه با بيش از 400 سال قدمت، محل اجتهاد شخصيتهاي بزرگي بوده است. از اين خطه شخصيتهاي بسياري در عرصه خوشنويسي، علوم ديني و عرفان نام آوراني برخاسته اند كه به عنوان نمونه مي توان از ملا علي عسكر ارسنجاني ، ملا محمد شفيع ارسنجانيف ملا محمد حسين ارسنجاني (كاتبان قرآن مجيد) كه كتابت آن را به عنوان قرآن جمهوري اسلامي انتخاب شده است و همچنين سيد مرتضي ارسنجاني، آيت اله ميرزا علي اكبر روح الايمان، آيت اله فقيه ارسنجاني و ... نام برد.

از شاخص هاي فرهنگي ويژه اين شهرستان مي توان وجود مدرسه سعديه و مسجد جامع با قدمت بيش از 400 سال و احداث دانشگاه آزاد اسلامي در بعد از پيروزي انقلاب همزمان با شهرهاي بزرگ و توسعه آن كه هم اكنون با داشتن بيش از 4200 نفر دانشجو در 30 رشته كارداني، كارشناسي، كارشناسي ارشد، يكي از دانشگاههاي بزرگ محسوب مي شود.

نويسندگان زيادي از اهالي اين شهرستان تاليفاتي داشته اند از جمله آيت اله سيد محمد حسين ارسنجاني، حجت الاسلام ابراهيم كالانتري، حاج شيخ علي آقا محمودي و ...

شاعراني از جمله الله يار خادمي، عبداله نبي زارع و دهها شاعر ديگر از شاعران شاخص اين شهرستان مي باشند.

وضعيت شهرستان از نظر: کشاورزي

- ميزان کل اراضي زير کشت: 43220 هكتار

- ميزان اراضي تحت اشغال باغات: 2300 هكتار

- ميزان اراضي زير کشت زراعي: 28500 هكتار

- ميزان کل محصولات زراعي و باغي: 175000 هكتار

- ميزان محصولات توليدي باغي : 29705 تن

- محصولات عمده باغي شامل: انار-انگور-سيب-به-هلو-گردو-بادام

- ميزان محصولات توليدي زراعي: 140000 تن

- محصولات عمده زراعي: گندم- ذرت- جو- چغندرقند-كلزا

- تعداد چاههاي کشاورزي: 2162 حلقه

- تعداد چاههاي عميق: 1400 حلقه

- تعداد چاههاي عميق برقدار: 565 حلقه

- تعداد چاههاي نيمه عميق دستي: 762 حلقه

- تعداد قنوات: 9 رشته

- تعداد چشمه ها: 12 رشته

وضعيت شهرستان از نظر: صنعت

- تعداد واحدهاي صنعتي فعال : 22

- شامل:

§ 2 واحد شن و ماسه

§ ا واحد كوره آهك پزي

§ 5 واحد سنگ بري

§ 4 واحد ذرت خشك كني

§ 7 واحد تيرچه بلوگ

§ 4 واحد تراش فلزات

§ 1 واحد كوره آجرپزي فشاري

§ 1 واحد توليدي نايلون

§ 1 واحد رب انار

§ 1 واحد پنير سازي

- تعداد شاغلين در صنعت: 250 نفر

- اسامي واحدهاي صنعتي فعال و غير فعال:

 فعال:

§ شن و ماسه شهرداري و راهو ترابري

§ كوره آهك پزي بكهدان و آجري فشاري عزيز دهقان و سنگ بري (نيك فرد-مروج-ايزدي-اكبرپور- محمد رحيمي)

§ ذرت خشك كني (رضايي- خادم الحسيني – ابراهيمي)

 غير فعال:

§ ذرت خشك كني زياد آباد

§ واحد توليد نايلون ايزدي

§ رب انار شركت تعاوني توليدات كشاورزي

§ پنير سازي حسن آباد

وضعيت شهرستان از نظر: خدمات زير بنايي

الف، راهها:

- طول راههاي آسفالته و فرعي : 175 كيلومتر

- طول راههاي در دست احداث: 55 كيلومتر

- طول راههاي روستايي: احداث شده 82 كيلومتر – دسترسي 102 كيلومتر – جمعاً 184 كيلومتر

ب، گاز:

- تعداد کل انشعابات گاز: 4000 انشعاب

- تعداد علمکهاي منصوبه: 2963

- طول شبکه هاي گازرساني: 90 كيلومتر

- تعداد روستاهاي برخوردار از گاز: 1 روستا (علي آباد ملك)

- تعداد شهرهاي برخوردار از گاز: 1 شهر (ارسنجان)

ج، ارتباطات:

- تعداد مراکز تلفن شهري: 1 واحد

- تعداد مراکز تلفن روستايي: 8 واحد

- تعداد شماره تلفنهاي ثابت منصوبه: 11822

- تعداد شماره تلفنهاي همراه فعال: 2342

د، آب و برق:

- تعداد مشترکين برق : 9780

- تعداد مشترکين آب آشاميدني: 10460

- تعداد مشترکين آب آشاميدني شهري: 5160

- تعداد مشترکين آب آشاميدني روستايي: 5300

- تعداد سدها موجود با ذکر نام: ---

ه، امور بهداشتي و درماني:

- تعداد مراکز بهداشتي : 3 مركز بهداشتي (2 مركز روستايي خبريز و شوراب) و 1 مركز شهري ارسنجان

- تعداد خانه هاي بهداشت فعال: 16

- تعداد تختهاي بيمارستاني: 32 تخت

بيمارستان 32 تخت خوابي درمان بستر نوع ‍C از نظر چارت سازماني فقط 4 متخصص (جراح عمومي، درماني، اطفال، زنان و زايمان) دارد. و به لحاظ عدم پست سازماني امكان جذب متخصص غير از موارد فوق الذكر در حال حاضر وجود ندارد و مردم جهت درمان مجبورند و به شيراز و .... مراجعه نمايند.

جاذبه هاي گردشگري، ميراث فرهنگي، آثارتاريخي، جاذبه هاي طبيعي و ...

شهرستان ارسنجان داراي بالغ بر چندين آثار باستاني، ميراث فرهنگي و گردشگري مانند مسجد جامع، مدرسه سعديه، ايوان قدمگاه مربوط به دوره هخامنشي، قلاتخوار مربوط به دوره ساساني، تل تيموريان و تل كاخ و ... سد دختر چشمه گمبان

جنگلهاي سرسبز طبيعي بناب، فيجان، خليل بگ، تنگ شكن و چشمه سارها

ارتفاعات دال نشين و درياچه طشك، غار ضحاك، چشمه شيرخون، پير باصفا، تك درخت روييده بر سنگ و باغهاي سرسبز شمال و غرب جنوب ارسنجان را مي توان نام برد.

با توجه به اينكه آب بناب از وسط جنگل با پوشش كانال در تمام فوصل سال جاري است مكان مناسبي جهت توسعه تفرجگاه مي باشد.

امکانات تربيت بدنی:

- يك زمين چمن (فوتبال)

- سالن چند منظوره 1200 نفري

- يك سالن كشتي

- 37 زمين ورزشي خاكي در روستاي بخش مركزي